Rijk Rekenonderwijs
Themabrief geschreven door Thijs Wisselink
Hoe oud is de kapitein?
Veel van de opgaven uit de huidige rekenmethodes doen een beroep op het reproduceren en herhalen van rekenkennis en -vaardigheden en vragen weinig creatief, probleemoplossend en kritisch denken en toepassen van kinderen. Dat kan leiden tot veel oppervlakkig en betekenisloos leren, met een lage betrokkenheid tijdens de rekenlessen als gevolg.
Betrokkenheid tijdens het rekenen
De tegenpolen van betrokkenheid zijn verveling, passiviteit en inactiviteit. Zonder betrokkenheid ontstaat geen duurzame, fundamentele ontwikkeling, dit geldt zeker ook voor het rekenonderwijs. Bij de ‘Kapiteinsvraag’ wordt dit pijnlijk duidelijk. Op de vraag ‘Een schip bevat 26 schapen en 10 geiten. Hoe oud is de kapitein?’, geeft maar liefst 78% van de negenjarige kinderen het antwoord ‘36’.
Dit onderzoekje toont in zekere mate aan dat een groot deel van de kinderen niet kritisch leest, maar op de automatische piloot iets invult, omdat ze dit zo gewend zijn in de werkboeken op school. Ze zien de som en de context niet goed voor zich. Professor Laevers (KU Leuven) spreekt in dit geval ook wel over het ‘Lack of imagination syndrome’. Een gebrek aan verbeeldingskracht, aan het vermogen het zich voor te stellen. De vraag is in hoeverre onze rekenmethodes hier (waarschijnlijk onbedoeld) aan bijdragen? Methodevragen zijn vaak convergent en leiden veelal naar één goed antwoord. Om de verbeeldingskracht en creativiteit bij kinderen aan te boren, zullen we ze veel vaker moeten confronteren met divergente vragen. Voorbeeld: ‘Ik heb een tuin van 54 vierkante meter. Bedenken jullie eens hoe mijn tuin er uit zou kunnen zien? Welke lengtes en breedtes zijn er dan allemaal mogelijk? Welke tuin vind jij het meest praktisch of het mooist?’. Als we kinderen wat vaker het antwoord al zouden geven (in dit geval 54 vierkante meter) en ze hier zelf verschillende sommen of mogelijkheden bij laten bedenken, ontstaat er vaak veel meer mentale activiteit bij kinderen. Meer mentale activiteit betekent meer betrokkenheid en dus meer duurzame ontwikkeling!
“Meer dan 90% van de opgaven in de huidige rekenmethodes zijn
rechttoe-rechtaan opgaven.”
– Van Zanten en Van den Heuvel-Panhuizen, 2019 –